به گزارش قدس آنلاین، نشست خبری نمایش «قائممقام فراهانی» یکشنبه ۵ مهرماه ۱۴۰۵ با حضور محمود شالویی رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، اردشیر صالحپور نویسنده و کارگردان، ایرج راد، اصغر همت، کاظم هژیر آزاد، آتش تقی پور و حامد ابراهیمی آهنگساز این نمایش، در تالار اجتماعات شهید مطهری(ره) انجمن برگزار شد.
در این نشست، علاوه بر تشریح چگونگی شکلگیری و اجرای این نمایش، ابعاد ادبی، فرهنگی و تاریخی شخصیت قائممقام فراهانی و ضرورت بازشناسی جایگاه او در تاریخ و فرهنگ ایران مورد توجه قرار گرفت.
رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی در ابتدای این نشست با اشاره به سابقه فعالیتهای انجمن گفت: این نهاد در بیش از یک قرن فعالیت خود، برنامههای مختلفی در زمینه بزرگداشت و معرفی بزرگان علمی و فرهنگی کشور، بازسازی آرامگاهها و معرفی آثار مفاخر داشته است. به گفته او، با توجه به ضرورت طراحی برنامههای جدید برای معرفی مفاخردر چارچوب رویکرد تازه انجمن، ظرفیتهای هنری نیز مورد توجه قرار گرفته است.
شالوئی با اشاره به اجرای نمایش «لسانالغیب» به همت انجمن در آرامگاه حافظ در شیراز اظهار کرد: بازتابهای این نمایش نشان داد اجرای یک اثر نمایشی میتواند در معرفی شخصیتهای تاریخی و فرهنگی و نزدیک کردن مخاطب به زندگی و آثار آنان مؤثر باشد.
رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی با تأکید بر جایگاه قائممقام فراهانی در تاریخ و فرهنگ ایران گفت: این شخصیت، با وجود تأثیرات سیاسی، فرهنگی و اجتماعی گسترده، آنگونه که شایسته است شناخته نشده و در سایه شخصیت امیرکبیر قرار گرفته است.
وی اجرای نمایش «قائممقام فراهانی» را بخشی از تلاش انجمن برای معرفی دوباره این شخصیت دانست و گفت: نویسندگی و کارگردانی اثر را اردشیر صالحپور بر عهده گرفته و از بازیگران شناختهشده کشور نیز برای حضور در آن دعوت شده است.
شالوئی با اشاره به پیوند قائممقام با استان مرکزی و شهر اراک اعلام کرد که نمایش در این شهر نیز اجرا میشود و اجرای آن با آغاز هفته اراک همراه خواهد بود.
رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی در پایان تأکید کرد: نمایشنامه «قائممقام فراهانی» در قالب کتاب چاپ و بهصورت گسترده توزیع خواهد شد و در صورت استقبال شهرهای دیگر، امکان اجرای این اثر در نقاط مختلف کشور نیز وجود خواهد داشت.
از «درام مفاخر» تا تئاتر مکانمحور
اردشیر صالحپور نویسنده و کارگردان این نمایش هم طی سخنانی گفت: یکی از ویژگیهای اصلی نمایش «قائممقام فراهانی»، پیوند خوردن روایت نمایشی با محل وقوع بخشی از حوادث زندگی این شخصیت است. این نمایش در باغ نگارستان تهران اجرا میشود؛ مکانی که در روایت تاریخی قائممقام فراهانی اهمیت دارد و محل کشتهشدن او بوده است. ما به جای تغییر دادن فضای موجود، ساختار اجرایی اثر را با ویژگیهای همان مکان هماهنگ کردهایم.
وی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به شکلگیری رویکردی با عنوان «درام مفاخر» در انجمن آثار و مفاخر فرهنگی گفت: تعلق تئاتری رئیس انجمن زمینه شکلگیری این رویکرد را فراهم کرده است.
او همچنین تأکید کرد که این شیوه میتواند امکان تازهای برای معرفی مفاخر فراهم کند؛ به این معنا که روایت شخصیتهای تاریخی تنها به سالنهای معمول نمایش محدود نماند و در مکانهایی که با زندگی، آثار یا حوادث مرتبط با آنان پیوند دارند نیز ارائه شود.
از نگاه صالح پور، نمایش مفاخر میتواند در کنار روایت هنری، با خاطرات، مخاطرات و مکانهای مرتبط با شخصیتهای تاریخی نیز پیوند بخورد و حتی زمینهای برای توجه بیشتر به ظرفیتهای فرهنگی و گردشگری این مکانها فراهم کند.
شش ماه پژوهش برای نمایش قائممقام
صالحپور درباره فرایند شکلگیری نمایش «قائممقام فراهانی» نیز گفت: پژوهش مبنای نگارش این اثر نمایشی بوده است. مدت زمان پژوهش حدود شش ماه بود و در این مسیر صدها نامه و منبع تاریخی مربوط به قائممقام نیز مورد بررسی قرار گرفت.
صالحپور تأکید کرد: در فعالیتهای هنری من، پژوهش همواره مبنای تولید اثر بوده و هنر میتواند زبان پیونددهنده پژوهش و روایت باشد. نمایش «قائممقام فراهانی» نیز بر اساس همین رویکرد شکل گرفته است.
او اضافه کرد: این اثر در قالب پرفورمنس اجرا میشود و تمرکز آن بر چهار سال پایانی زندگی قائممقام فراهانی است.
به گفته صالحپور، در جریان پژوهش و تحلیل تاریخی نمایش، ایرج راد نیز در بررسی ارجاعات تاریخی اثر حضور داشته و این همکاری به فرایند شکلگیری و تحلیل نمایش کمک کرده است.
او در ادامه گفت: قائممقام از شخصیتهای مهم تاریخ نثر فارسی و از پیشگامان نثرنویسی در ایران بوده است. او شاعر نیز بوده و بر زبان عربی تسلط داشته است. در «جلالینامه» نیز نمونههایی از نثر ساده و عامیانه او دیده میشود؛ نثری که بعدها در آثار برخی نویسندگان و شاعران دوره مشروطه نیز ادامه پیدا کرد.
صالحپور همچنین با اشاره به پیوند قائممقام با سنت ادبی سعدی گفت: یکی از استادان معاصر ادبیات، قائممقام را از کسانی دانسته که پس از سعدی توانستهاند راه و تداوم ادبی او را دنبال کنند. تأثیرپذیری قائممقام از «گلستان» سعدی در آثارش نیز قابل مشاهده است.
ضرورت بازشناسی مفاخر در میان نسل جدید
ایرج راد، بازیگر و پیشکسوت تئاتر نیز در این نشست با اشاره به وضعیت معرفی بزرگان کشور گفت: جامعه امروز، بهویژه کودکان و جوانان، آشنایی کافی با بسیاری از شخصیتهای فرهنگی و تاریخی ندارند.
وی یادآوری کرد: در گذشته بخشهایی از آثار سعدی در کتابهای درسی وجود داشت و از این طریق، نسلهای مختلف با بزرگان ادبی و فرهنگی آشنا میشدند. معرفی مفاخر و آثار آنان باید با شیوههای مختلف دنبال شود و این موضوع تنها به یک شکل از فعالیت فرهنگی محدود نماند.
این بازیگر پیشکسوت همچنین به کمرنگ شدن مفاهیم فرهنگی و تاریخی در برخی تولیدات رسانهای اشاره کرد و خواستار توجه بیشتر به آثار ادبی همچون «گلستان» سعدی و «شاهنامه» فردوسی شد.
از نگاه او، هر اندازه برای معرفی فرهنگ ایران و بزرگان این سرزمین تلاش شود، باز هم این تلاش کافی نیست.
راد در سخنان خود همچنین بر اهمیت حضور فرهنگ ایرانی با شناسنامه و هویت خود در جامعه جهانی تأکید کرد و گفت: آشنایی نسل جدید با بزرگان و آثار فرهنگی کشور، بخشی از توجه به تاریخ و داشتههای فرهنگی ایران است.
قائممقام و امیرکبیر؛ دو شخصیت متفاوت
کاظم هژیر آزاد، دیگر بازیگر نمایش «قائممقام فراهانی»، نیز در این نشست گفت: پس از برعهده گرفتن نقش قائم مقام و مطالعه و بررسی ابعاد مختلف شخصیت او، جایگاه و اهمیت او در سپهر فرهنگی، ادبی و اجتماعی ایران برای من بیشتر واضح و روشن شد.
او همچنین به موضوعی اشاره کرد که در روایتهای تاریخی و آثار نمایشی گاه موجب اشتباه میشود: یکی دانستن یا درهمآمیختن شخصیت قائممقام فراهانی و امیرکبیر؛ هژیر آزاد تأکید کرد: این دو، دو شخصیت متفاوت تاریخی هستند و پرداختن به زندگی و نقش هر یک نیازمند شناخت مستقل از آنان است.
قائممقام؛ شخصیتی تأثیرگذار
آتش تقیپور، دیگر بازیگر نمایش نیز قائممقام فراهانی را شخصیتی تأثیرگذار توصیف کرد و بر اهمیت حضور همیشگی عناصر فرهنگی و هنری در لایههای مختلف جامعه جامعه تأکید کرد.
او همچنین با اشاره به حضور هنرمندان پیشکسوت در این نمایش، پیشنهاد کرد نمایشنامه این اثر نیز ثبت و ضبط شود تا روایت نمایشی قائممقام فراهانی در قالبهای دیگر نیز باقی بماند.
مهجور ماندن شخصیت قائممقام فراهانی
اصغر همت نیز در این نشست با اشاره به مهجور ماندن شخصیت قائممقام فراهانی، او را شخصیتی دانست که به تعبیر خودش گرفتار «نخبهکشی» شده است.
وی ابراز امیدواری کرد اقدامی که انجمن آثار و مفاخر فرهنگی در زمینه معرفی قائممقام آغاز کرده است، زمینه توجه بیشتر به مفاخر و نخبگان کشور را فراهم کند.
گفتنی است: نمایش «قائممقام فراهانی» با نویسندگی و کارگردانی اردشیر صالحپور و تهیهکنندگی انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، تلاشی برای ارائه روایتی نمایشی از چهار سال پایانی زندگی قائممقام است؛ روایتی که بر پایه مطالعه نامهها و منابع تاریخی شکل گرفته و اجرای آن در باغ نگارستان تهران، یعنی در مکانی مرتبط با بخشی از سرگذشت قائممقام، به ساختار و شیوه اجرای آن ویژگی مکانمحور نیز داده است.
نظر شما